Mülakat Nedir? Mülakata Hazırlanma, Mülakat

[MisT-One]

Mülakatlar; bire bir panel grup sıralı değerlendirme merkezi ve telefon mülakatı şeklinde çeşitlendirilebilir. Bu mülakatların tercih edilme sebebi ise aranılan görevin gerektirdiği yetkinlikler ve adaylardan beklenen niteliklerdir.

Bire bir Mülakat: En çok kullanılan yöntemlerin başında gelir. Bütün mülakatların adayla bire bir ve yalnız olarak yapılması nedeniyle diyalog kurmak çok daha rahattır. Buna karşın sübjektif olması nedeniyle çokça eleştirilen bir görüşme çeşididir. Bire bir mülakatları yapanlar görüşmeyi çok iyi planlamalıdır. Görüşmeye alınacak kişinin özgeçmişi incelenmeli zayıf ve kuvvetli yanları belirlenmeli ve mülakatta sorulacak soruların daha önceden tasarlanması gereklidir. Görüşmeyi yapanın esas amacı pozisyona en uygun adayı bulmak olduğundan adaylara karşı eşit davranmak ve soruları aynı tarz ve tavırla sormak adaleti sağlayacaktır.

Panel Mülakatlar: Bu yöntem iki veya daha fazla görüşmecinin birlikte tek bir adayla yaptığı görüşmedir. Genelde çok sayıda eleman ve pozisyon açığı olduğunda tercih edilir. Ancak bire bir mülakatta olduğu gibi iyi bir şekilde organize edilmesi gerekir. İyi bir panel yöneticisi olduğu takdirde çok başarılı ve sağlıklı sonuçlara varılabilir.

Çalışma Arkadaşları Grubu: Özellikle takım çalışması gerektiren işlerde kullanılan bir yöntemdir. Adayın işe alınması durumunda çalışacağı insanlarla yani olası iş arkadaşlarıyla birlikte nasıl hareket edeceği gözlemlenir. Amaç hem adayın takım çalışmasına yatkın olup olmadığını saptamak hem de onu daha derinlemesine inceleyerek teknik bilgisini de ölçmektir. Ayrıca çalışanları da eleman seçimine dahil etmek onların motivasyonunu artıracaktır. Bu açıdan da çok olumlu sonuçlar meydana getirir.

Sıralı Mülakatlar: Bu tip mülakatlar bire bir mülakatlara çok benzer. Tek farkı adayın değişik teknik özellik ya da becerilerinin birden fazla görüşmeci tarafından ayrı ayrı ele alınmasıdır.

Değerlendirme Merkezi: Üç veya daha fazla adaya belli bir süre dahilinde yönetici yeteneklerini ortaya koyabilecekleri daha önceden hazırlanmış gerçeğe yakın olaylar verilir. Adaylar bir süre kişisel çalıştıktan sonra olayı birlikte tartışırlar. Değerlendirmeciler adayların her hareket ve konuşmalarını değerlendirip karara varırlar. Bu çalışma sırasında adaylara çeşitli test ve egzersizler verilebilir. Uygulanması çok zor olmasına karşın çok olumlu sonuçları vardır.

Telefon Mülakatları: Ülkemizde hemen hemen hiç kullanılmayan bir yöntemdir. Özellikle adayların görüşme merkezinden uzakta olduğu veya çok fazla adayla görüşülmesi gerektiği zamanlarda kullanılır.

Mülakat öncesi


Kendine has güçlü özelliklerini yetersiz yanlarını yeteneklerini amaçlarını belirle.
Kariyer uzmanları şirket ve sektör hakkında bilgi sahibi olan adayların şansının rakiplerine göre çok yüksek olduğunu söylüyorlar.
Her zaman mülakata çağırıldığın şirketin neler yaptığını önceden ya web adresinden ya şirketi bizzat arayarak ya da şirketi bilen birinden öğrenmen gerekir. Önceden şirket hakkında araştırma yapmak sana hem genel bir fikir verir hem de seni mülakata alan kişinin gözünde araştırmacı bir kişilik sergilersin.
Neler diyeceğini kafanda önceden tasarla.
Danışacağın birinden genel soru tiplerini öğrenerek ne gibi cevaplar verebileceğini önceden düşün.
İşe alana soracağın soruları önceden belirle.
İşe alanın ne beklediğini önceden düşünmen gerekir:
Senden beklenen kişisel özellikler nelerdir (Örn: dürüstlük ataklık yeni fikirlere açıklık eleştirisellik hızlılık... vb.)
Daha önceki iş tecrübelerinden bu pozisyon ile ilgili olanları daha çok ön plana çıkarıp beklentilerini karşılayabiliyor musun
Kendini net ve açık ifade edebiliyor musun kelimeleri doğru zamanda ve doğru yerde kullanabiliyor musun
Birçok işveren adayların aldığı not ortalamalarına önem verir eğer seninki düşükse bunu net bir şekilde açıklayabiliyor musun
Kısa vadeli ve uzun vadeli hedeflerin iş başvurunla doğru orantılı mı?
Gerekli hazırlıkları tamamladıktan sonra yapman gereken tek şey rahatlamak ve kendine şunları hatırlatmaktır:
Cevap veremeyeceğin hiçbir soru yok.
O pozisyon için uygunsun.
O şirkete yararlı olabilirsin.

Mülakata giderken gardırobun

İş görüşmelerinde ilk izlenim en önemli unsurlardan biridir dolayısıyla başvurulan şirketin kurum kültürüne uyacak bir kıyafet ile mülakata katılmak yararlı olacaktır. Mehmet Zeki Önal "İş Başvurumu CV Yazımı Mülakatlar Hakkında" yazısında Philip Morris Glaxo Smith Klein Citibank ve Humanitas yetkilileriyle yaptığı görüşmeler sonucu dış görünüş hakkında birçok bilgi vermiş: Philip Morris yetkililerine göre ; "Dış görünüş kişinin kendisine görüşmeye gittiği kuruma ve görüşmeye verdiği önemin/özenin bir göstergesidir. Temiz bakımlı ve özenli bir görünüm adaya önemli bir avantaj sağlayabilir. Hangi kurumla ne pozisyon için görüşecek olursanız olun çok sportif (kot pantolon spor ayakkabı) ve fazla abiye kıyafetler giymekten kaçının. Bayanlar için etek-ceket pantolon-ceket veya kumaş pantolon-gömlek ? hırka tarzı kıyafetler beyler için de yine aynı şekilde takım elbise pantolon - ceket - kravat tercih edilen kıyafetlerdir. Kirli saç aşırı makyaj tıraşsız bir yüz gibi faktörler şansınızı olumsuz yönde etkileyebilecek özelliklerdir"; Humanitas yetkilileri ise; "İş görüşmelerine giderken görünüşünüze giysilerinize özen gösterin. Uyumlu ve sade giyinin" diyorlar.

Sadece kıyafetler de önemli değildir; aynı zamanda şirketlerin dış görünüşle ilgili bazı kriterleri de olabilir; zayıf olmak güzel olmak çekici olmamak şişman olmak uzun boylu olmak kısa boylu olmak yakışıklı olmak... vb. Örneğin Amerika'da yapılan bir araştırmaya göre çekici ve güzel bayan müdürlerin fazla çekici olmayan bayan müdürlerden daha az dürüst ve daha az adil oldukları saptanmış (Gerald Adams Utah State University). Hatta Fransa'da yapılan bir araştırmada da işe alınacak bir müdürün gözlerine saçlarına yüzüne ve ellerine bakıp olumlu ya da olumsuz karar veren şirketler de ortaya çıkmış ve bununla beraber de 'Morphopsychology' (Yapı Psikolojisi) bilim dalı Fransa'da önem kazanmış [Bruno Vincenti Centre des Jeunes Dirigeants in Paris ; Sherry Buchanan (International Herald Tribune)].

Genel olarak eğer görüşmeye gideceğin şirket çok ciddi bir pozisyon öneriyorsa çok ünlü ve Türkiye çapında sermayesi büyükse her zaman siyah bir takım daha uygun olacaktır ama asla bir mülakata giderken kahverengi bir takımla gitme; bu kişinin içine kapanık değişmelere ve yeni fikirlere kapalı bir kişiliğe sahip olduğu şeklinde yorumlanabilir. Bu rengarenk giyinmelisin anlamına da gelmemeli; yine de biraz konservatif renklere odaklanmalısın: gri siyah lacivert krem rengi... vb. Bayanlar asla fazla abartılı makyaj yapmamalı her zaman sade yüzlerini ne fazla süslü ne de fazla yorgun gösterecek derecede makyaj yapmalılar. Saçlar ciddi bir yere gidildiğinin farkında olarak yapılmalı. Erkekler için de fazla saç jölesi belki de karşıdaki kişiye rahatsızlık verebilir parfüm kullanılacaksa çok fazla abartılı olmayan kokular tercih edilmeli.

Unutmamak gereken şunlar; bakımlı prezentabl kendi kişiliğini yansıtıcı kendine güvenli olmalı ama asla abartılı olmamalısın.

Erkekler ne giymeli?


Eğer geleneksel bir şekilde giyinmek gerekiyorsa şunları giy: Koyu renk (gri en iyisi) bir takım elbise ve beyaz aşağıya kadar düğmeli gömlek. Siyah takım giymemeye gayret et görüşmenin havasına gereksiz bir resmiyet katabilirsin.
Kravat takmalısın. En güzeli ipek kravat... Ayrıca kravatın sade olmasına da özen göster - alacalı bulacalı bir şey olmasın sakın!
Takılar - saat takabilirsin ama küpe kolye incik ve boncuktan uzak dur. Görüşme esnasında parıldamana hiç gerek yok!
Koku - hafif kokusu olan bir şeyler sürün ve fazla sıkmadığından emin ol.
Ayakkabı - ayakkabılarının takımına uygun boyalı ve temiz olmasına özen göster.
Saç - çılgın saç şekillerinden uzak dur - saçın temiz ve düzgün olsun yeter.

Bayanlar ne giymeli?

Görüşme için seçeceğin kıyafet görüşmeye gittiğin kurumun kültürüne uygun olmalı. Genel olarak sade ve abartısız giyim artı sayılırken bazı sektörlerde örneğin moda reklam vb. "trendy" olmak artı puan getirebilir.

Eğer geleneksel bir şekilde giyinmek gerekiyorsa kapalı bir takım ya da elbise giyebilirsin.
Takılar - abartılı her şeyden uzak dur. Abartılı mücevherat itici olabilir.
Makyaj - fazla makyaj yapma ve yaptığın kadarını da açık ve hafif renklerle yap. Tırnakların uygun bir uzunlukta ojelerin de açık renkte olmalı.
Parfüm - hafif kokulu bir parfümden az kullanmak iyi olacaktır.
Ayakkabılar - ayakkabılarının takım veya elbisene uygun boyalı ve temiz olmasına özen göster.
Saç - çılgın saç şekillerinden uzak dur- saçın temiz ve düzgün olsun yeter.

MÜLAKAT SIRASINDA

Yapılması gerekenler


Kendinden emin ve güvenli bir şekilde el sıkış.
Söyleyeceklerini kendinden emin yüksek sesle ve iyi bir gramerle söyle.
Kariyer hedefinin kesin ve net olduğunu göster.
Mülakatı yapan kişiyi rahatsız etmeyecek kadar gözünün içine bak.
Başvuru formlarını doğru ve açık bir şekilde doldur.
Daha önceden şirketle ilgili yeterli bilgi edindiğini belli et.
Eleştirilere açık ol.
Pozisyon ve şirket hakkında soracağın soruları belli et.
Kendine güvendiğini göster.
Çok fazla ciddi olma esprilere gülerek karşılık ver.
Küçük bir not defteri ve kalem getirmeyi unutma.
Mülakatı yapan kişiye konuşma sırasında adıyla hitap et.
Beklenmedik ya da zor sorulara düşünmeden cevap verme.
CV'nin ve referans mektuplarının birer kopyalarını yanında götür.
Mülakat sonrası eğer işe alan seni aramıyorsa sen onu ara.
Söylediklerinle ilgili örnekler vermeye çalış.
Mülakat sonunda ne zaman belli olacağını sor ve tekrar bu işi gerçekten istediğini ve uygun olduğuna inandığını belirt.
Görüşmecinin elini sıkıp teşekkür etmeyi unutma.

Yapılmaması gerekenler


Fazla agresif davranma.
İlgisiz ve heyecansız görünme.
Asıl amacının para olduğunu gösterme.
Daha ilk mülakatınsa hemen en iyisini bekleme.
CV'ndeki yanlışlıklar için kendini özür borçlu hissetme.
Eski çalıştığın şirketlerdeki kişileri eleştirme pozitif ol.
Okul hayatına karşı olumlu düşünceler beslemediğini gösterme.
Yeni fikirlere açık olmadığını gösterme.
Önyargılı davranma.
Seçici ol her çağrıldığın yere gitmek zorunda değilsin.
Mülakata geç kalma fazla erken de gitme zamanından beş dakika önce orada olmaya çalış.
Mekan ve zaman kısıtlamaları yapma.
Mülakatta olmayan bir kişiyi referans gösterme. Tutamayacağın sözler verme (İdil Türkmenoğlu
14 Mayıs 2003).
Tepkilere tutsak kalma bazıları sırf seni yanıltmak için yapılıyor olabilir.
Mülakat sırasında asla not alma mülakat çıkışında özet olarak yazabilirsin.
Unutma; mülakatı sen kontrol edebilirsin.
Mülakat yapacak olan kişi sana bir şeyler ikram ettiğinde geri çevirme; bu senin sosyal olaylara açıklığını gösterir.
Oturun denilmeden oturma.
Vücut diline dikkat et; fazla hareketli olma ellerini mümkün olduğunca az hareket ettir gözlerini mülakatı yapan kişiden fazla ayırma kollarını bağlayarak oturma bu senin kişilerle iletişime kapalı olduğunu gösterir diyor bazı psikologlar.
Yanında bir arkadaşını getirme.

Mülakat Sonrası


Bir sonraki mülakatta vereceğin cevapları geliştir ve notlar al.
Bu işi gerçekten istiyor musun karar ver işverene de zaman kaybı olmamak gerekiyor.
Görüşme sonunda eğer sana karar vermen için belli bir süre verilmişse o süre içinde cevabın olumsuz da olsa işverene geri dön.
Firmanın kararı olumsuzsa samimi bir şekilde neden kabul edilmediğini sor ve sonuç kötü olsa dahi iyi ilişkilerle ayrılmaya dikkat et.

Mülakat sırasında ya da bittikten sonra şirket ve pozisyon hakkında sorabileceğin bazı sorular:


Eğer işe alınırsam başka birinin yerine mi geçeceğim yoksa yeni bir pozisyon mu açılıyor?
(İşe alındığında) Şirketi tanıyabilir miyim?
İşe alındığımda kime raporlama yapacağım?
Şirkette terfi etme imkanı nedir? Kariyer gelişimime olumlu etkisi olacak mı?
Eğitim olanakları var mı?
Sigorta yapılıyor mu?
Firmanın organizasyon yapısı nedir?
Müşterilerden örnekler verebilir misiniz?
Mali durum çalışan personel ve yerleşim açısından şirketin durumu nedir?
Çalışma koşulları nasıl? Mesai var mı?

CV'nizi yazdın mülakat için de hazırsın peki hangi sorular sorulacak?

Önemli not!
Mülakat sırasında mutlaka DÜRÜST OL! Dürüstlük sana en uygun işi bulmanda faydalı olacaktır. Ayrıca mülakat sırasında yönetici bazı soruları iki ayrı şekilde sorup 'double check' yapacaktır. İkisinde de doğru olanı söylemek yalan söylemekten çok daha kolay! İki cevabın çelişiyorsa bu negatif izlenimi düzeltmek ise çok zor... SAKİN ve DÜRÜST ol.

- Lütfen bize biraz kendinizi anlatır mısınız?
Eğer CV'ne niteliklerini yazdıysan onlardan tekrar bahset. Asla bocalama kendinden emin ol pozitif yanlarını öne çıkar.

- Eğitim hayatınızdan kısaca bahseder misiniz?
- Profesyonel anlamda niteliklerinizden bahseder misiniz?
İş odaklı bu pozisyona katkıda bulunacak niteliklerine odaklan.

- Bizi iş tecrübeniz ile ilgili bilgilendirir misiniz?
Şirketlerden ayrılma nedenlerinde olumsuz cümleler kurma diğer şirketleri yerme derecesine getirme. (Bu tip genel sorular çoğu zaman görüşmeyi yapan kişi tarafından izleyici sorularla desteklenir.)

- Okuduğunuz bölümü neden seçtiniz?
- Bulunduğunuz sektörü / pozisyonu neden seçtiniz?
Bu pozisyona gerçekten sana uygun olduğu için başvurduğunu belirt kendinden değer katabileceğin zevkle yapabileceğin bunun sonucunda kendine de değer katabileceğini belirt.

- En son çalıştığınız işyerindeki sorumluluklarınız nelerdi?
Görevlerini belirt ama olumsuz bulduğun unsurlara girme.
(Bu noktadan sonra daha kafa karıştırıcı ve daha zor sorular sorulabilir)

- Bu işte neden bizimle birlikte çalışmak istiyorsunuz?
Şirketin gerçekten sana uygun olduğunu kurumsal yapısının güven verici olduğunu grup çalışmasını sevdiğini kendini bu mekana bu işe uygun bulduğunu ve bu şirketin bir parçası olabileceğini ve bu konuda kendine güvendiğini belirt.

- Siz bu pozisyon için uygun olan adayda hangi özellikleri ararsınız?
Şirketin ihtiyacı olan şeyleri önceden araştır bu pozisyonun gerektirdiği özellikleri de araştır buna göre sende bu özelliklerin bulunduğunu belirt.

- Bu pozisyon için neden başkasını değil de sizi seçelim?
Kendi bilgi birikimlerini yeteneklerini kişiliğini ve yapabileceklerini anlatarak hatta örnekler vererek bu pozisyona uygun olduğunu onlara kanıtla.

- Geçmiş iş tecrübenizde karşılaştığınız zor bir durumu ve bu duruma nasıl yaklaştığınızı anlatır mısınız?
Eğer gönüllü olarak bir işe kalkıştıysan işte bunu anlatmanın tam zamanı.

- Sizce en güçlü ve en zayıf yanlarınız neler?
Karakterine değil işe odaklan. Yapabildiklerine odaklan ve güçsüz yanlarınla ilgili fazla negatif olma. Senin için negatif olacak şirket için bir avantaj olarak görülecek herhangi bir özellik olabilir (Örneğin: Mükemmeliyetçilik seni yorabilir ama şirket bunu pozitif olarak algılayacaktır).

- Kısa ve uzun vadeli kariyer hedeflerinizden bahseder misiniz?
Öncelikle şirkette başarılarınla ne kadar yükselebileceğini anlat kariyer hedeflerini belirgin tut.

- Kariyer hedeflerinize ulaşmak için neler yapıyorsunuz?
Aldığın eğitimler varsa anlat ve daha neler yapabileceğini kendini geliştirebileceğini belirt.

- İş hayatınızda motivasyonunuzu olumlu olarak etkileyen faktörler neler?
Şirket içi pozitif rekabetin her zaman çalışanlara motivasyon verdiğini unutma; maaştan bahsetme.

(Mülakatçı araştırma yönünü ölçmek için bazı sorular sorabilir.)
- Şirketimiz hakkında ne kadar bilgiye sahipsiniz?
Ödevini iyi yaptıysan şimdi bunu kanıtlamanın tam zamanı.

- Beraber çalışacağınız takımınızla ilgili neler biliyorsunuz?
- Nasıl bir şirkette çalışmak istiyorsunuz? Neden?
Kendi kriterlerini çok fazla katı olmadan yeni durumlara da açık olacağını belirterek bildir.

- Yeni işinizden beklentileriniz neler?
Eğitim olanaklarına yapabileceklerini uygulamaya diğerleri tarafından benimsenmeye terfi olanaklarına bu şirketin kendi iş sürecine ne kadar şey katacağına değin.

Çoğu zaman bu soruların ardından görüşmeciyi iyice zorlamak için bu sorular sorulur:

- Neden kariyer hedeflerinizde değişiklik yapıp bu sektöre girmek istiyorsunuz? Bu sektörde kendi becerilerini daha iyi kullanabileceğini daha iyi tatmin olabileceğini daha dinamik bir iş hayatına atılmak istediğini ve kendine göre olumlu gördüğün yönleri belirt.

- Dört senelik okulu neden beş senede bitirdiniz?
Türkiye'de bilindiği gibi lisenin son yılında çok büyük bir yarışa ve strese girdiğin için eğer hazırlık okuduysan üniversitedeki ilk yılında çevreyi tanımak yeni insanlarla tanışmak arkadaşlar edinmek sosyal faaliyetlere belki de kulüplere girip aktif rol almak sana çok şey katacağından bir sene uzatmayı tercih ettiğini belirt. Eğer alttan ders bıraktıysan yine üniversitenin sana kattığı şeyleri sıralayabilirsin.

- Beklemediğiniz bir zamanda şirket sizi uzak bir yerde göreve gönderirse nasıl karşılarsınız?
Bu şirkette mutlu olacağın için ve bu işi istediğin için böyle bir durumla karşılaşırsan olumlu bakacağını belirt kesin bir cevap vermekten de kaçın.

- Bizimle ne kadar süre çalışmayı düşünüyorsunuz?
Bu işin senin aradığın iş olduğunu ve başarabildiğin sürece kalmak istediğini belirt.

- Maaş beklentiniz nedir? (Bu soru genelde işe alım kesinleşince sorulur) Eğer tecrüben azsa şirketin kendi prosedürüne uyacağını belirt. Tecrüben fazla ise bu pozisyondaki birinin ne kadar maaş alabileceğini sorabilirsin.

- Stres altında çalışabilir misiniz?
Stresi kendi becerilerinle ve kişiliğinle yenebileceğini hatta bunun sana motivasyon kaynağı olabileceğini ve negatif bir etkisinin olmayacağını belirtebilirsin.

- Grup çalışmasını mı tek başına mı çalışmayı tercih edersiniz?
Grup çalışmasıyla ilgili pozitif cevaplar ver bunun yanında bazı işler tek çalışmayı da gerektirebilir bu yüzden iş tanımını önceden anlamak gerekir.

YA RED GELİRSE... PEKİ YA NEDEN?


Kendine güvenin azlığı ya da kendine fazla güven.
CV'nin çalakalem yazılmış olması.
Şirket ya da organizasyon hakkında bilgi sahibi olmama.
Olgun ciddi kararlı görünmeme.
İzin günleri ve maaş konularıyla fazla ilgilenme.
Dış görünüşün fazla etkileyici olmaması.
Kariyer hedefleriyle ilgili kesin kararlar verememe.
Kişiliğini açıkça ifade edememe.

SON SÖZ

Kendine güven ve bunu çekinmeden göster. Her zaman pozitif ol ve karşındakinin beklentilerini önceden sapta. Kafandaki sorulara yanıt bulmak için soru sormaktan çekinme. Her ne kadar heyecan doğal bir tepki olsa da emin ol ki o kapılardan girince çok rahatlayacaksın. Orada sadece sen ve mülakatı yapan yetkililer olacak unutma; kendi başınasın. Başaracağından emin ol. Rekabette senin de payın olsun. İyi şanslar