Sevr Antlaşması ve Önemi

[ÖzGe]

Birinci Dünya Harbi sonrasindaki andlasmalar 'dan. Osmanli Devleti ile Ingiltere Fransa Italya ve Yunanistan arasinda 10 Agustos 1920 tarihinde Fransa'nin bassehri Paris'in Sevres kasabasinda imzalandi. Osmanli Sultani Vahideddin Hân (1918-1922) ile Ingiliz Fransiz ve Italyan parlamentolari tarafindan tastik edilmediginden hükümsüz kalmistir. Yunanistan tek tarafli kabul edip yürürlüge koymak istediyse de ordusu 9 Eyyül 1922'de Izmir'den Ege Denizine dökülünce arzusundan vaz geçmek zorunda kaldi.
Sevr Andlasmasi 10 Nisan 1915 târihinde Londra' da Rusya-Ingiltere-Fransa Gizli Andlasmasina göre Türkiye'nin paylasilmasi esasina dayaniyordu. Fakat Sevr'de Bolsevik Ihtilâli iç harp ve çarligi destekleyen Avrupali kuvvetlerle ugrasan Sovyet Rusya disarida birakildi. Sovyet Rusya disarida birakilinca önceki gizli andlasmalarda Rusya'nin payina düsen topraklar yeniden paylasildi. Londra Andlasmasi'nda Rusya'ya verilen Türk Bogazlarinin Sevr öncesi tertiplerle Ingiltere-Fransa Italya kontrolünde tutulmasi kararlastirildi. Itilâf devletlerinin hazirladiklari andlasma metnini Paris'de 11 Mayis 1920 tarihinde Osmanli Devleti temsilcisi eski sadrazam A. Tevfik Pasa okuyunca (Istiklâlimize aykiridir) diyerek imzalamadi. Tevfik Pasa andlasma metnine itiraz cevabi yazip Istanbul'a döndü. Osmanli mebuslari Istanbul'un isgalinden sonra bir kismi yakalanip Malta'ya sürülmesi bir kismi da Anadolu'da Millî Mücâdeleye katildigindan andlasma metni Mebuslar Meclisinden geçemiyordu. Sultan Vahideddin Hân andlasma metnini Türk Istiklâline aykiri buldugundan Mebuslar Meclisi'nden geçmedigini dünya kamuoyuna ilân edip bütün baskilara ragmen tastik etmedi. Yunanistan Meclisi Sevr Andlasmasi'ni tastik edip yürürlüge koymaga kalkisti. Bunun üzerine besinci defa sadrazamliga getirilen Damad Ferid Pasa; ayandan Hadi Pasa filozof Riza Tevfik ve Bern elçisi R. Halis Beyler ile Paris'e gidip Sevr Andlasmasi'ni imzaladi. Sevr Andlasmasi Osmanli Sultani Vahideddin Hân ile Ingiliz-Fransiz-ltalyan parlamentolarinca tastik edilmediginden dörtyüzotozüç madde ve oniki bölümün (ölü-dogan) hükümleri sunlardi:
l- Istanbul ile Bogazlari'ni ve Marmara'nin Anadolu kiyilarinin tahkim edilmemesi ve buralarin Karma Bogazlar Komisyonunca kontrolü;
2- Suriye ve Lübnan'in Fransizlar'a; Arabistan Yemen Irak Filistin'in Ingiltere'ye yine Misir Sudan ve Kibris'in Ingiliz idaresine; Fas ve Tunus'un Fransa'ya birakilmasi;
3- Izmir/Aydin vilâyeti ile Çatalca'dan batiya Dogu Trakya ve Imroz/Gökçeada ile Bozcaada dâhil Yunanlilara;
4- Rize Trabzon Gümüshane Artvin Kars Agri Van Bitlis Mus Bingöl Erzincan ve Erzurum'un Ermeniler'e;
5-Mugla ve Antalya'nin Italya'ya verilip Konya Göller Bölgesi Afyon ve Bursa'ya kadarki yerlerde de himaye hakki taninmasi;
6- Kapitülasyonlarin her devlete taninmasi;
7- Osmanli devlet borçlarinin ödenmesini ihtiva ediyordu.